Vâcib, sübutu kat’i, manaya delaleti zannî olan dini hükümlere denir. Bu görüş Hanefî mezhebi İmamı, İmâm-ı Azam ve onun talebeleri imamların görüşüdür. Şâfiî, Mâlikî ve Hambelî mezheplerine mensup imamlar ise vâcip terimini farz terimi ile birlikte aynı manaya kullanırlar. Farz terimi yerine genellikle vâcip terimini kullanırlar. Onlara göre farzın dışında ayrıca vacip diye bir hüküm yoktur.
Bir misalle açıklayacak olursak Kevser suresinde Cenabı-ı Allah(cc) şöyle buyurur:
“(Ey Muhammed) şüphesiz biz sana Kevser’i verdik. Öyleyse sen de namazı kıl ve Kurbanı kes.”
Ayette “kurban kes” anlamına kullanılan kelime “ Ven’har / وَانْحَرُ”dır. Bu kelimeye Hanefiler “kurban kes” anlamı vermişlerdir. Zira Türkçemizde olduğu gibi Arapçada da boynun gövdeyle birleştiği vücut bölümüne gerdan anlamına gelen nahr kelimesi kullanılır. Arabistan yarımadasında yaygın olarak deve yetiştirilir ve etinden, sütünden de faydalanılır. Eti için kesilecek develeri, yatırmak zor olduğu için ayakta kesim yapmak gerekiyordu. Ayrıca Develerin boyu ve boynu uzun olduğundan, boynunun kafaya bitişik olduğu bölümden kesim yapmak fevkalade zordu. olduğu gibi boynunun uzunluğu sebebiyle de başına ulaşıp kesmek zordur. Bu sebeple develer kesilirken ayakta ve boynunun gövdeye bitiştiği gerdan bölümünden kesim yapılır. Bu işleme de nahır denilir, bu anlamda “وَانْحَرُ” kelimesi “kurbanlık deveyi boynunun gövdeye bitiştiği bölümden kes”, demektir.
Ancak bazı İslam bilginleri ayetin bu bölümünü ayetteki “namazı kıl” , emriyle irtibatlandırarak “namazı kıl ve namaz esnasında gerdanını kıbleye döndür” olarak yorumlamışlardır. Dolayısıyla ayetin her iki manaya da yorumlanması mümkün olduğundan manaya delaletinde zan vardır. Ayetin sübutu kat’i ve kesin olmakla birlikte manaya delaleti zannî olduğundan hanefî alimlerine göre “Kurban kes” emrinin hükmü vâcib olmuştur.
Diğer mezhep imamlarına göre ise ayetin anlamı: “Rabbinin rızası için namaz ve namazda gerdanını kıbleye dön” olarak yorumlandığı için bu ayetin kurbanla ilgisi yoktur. Kurbanı Peygamber Efendimiz(sav) gönüllü olarak kesmiştir. Dolayısıyla “Kurban kesmek” sünnetidir.
Hasan Ersöz, 24.11.2025
