NAMAZIN SIFATI

1- İftitah Tekbiri ve Edasının Sıfatı

Namazın şartlarının ve rükünlerinin açıklanmasından sonra, namazın rükünlerine, vacipleri ve sünnetleriyle birlikte uygulamasına bakalım.

Namazın kendi bünyesinde bulunan farzlarının altı adet olduğunu belirtmiştik. Bunlara namazın rükünleri denir. Namazın rükünlerinden birincisi tahrime’dir; buna iftitah tekbiri de denir. İftitah tekbirinin gücü yeten için  ayakta alınması gerekir. Gücü yetmeyenler oturarak tekbir alır, oturmaya da gücü yetmeyenler de yatarak tekbir alır. Bu hükmün dayanağı, Peygamber (sav) Efendimizin şu hadisidir. “Namazın anahtarı taharettir; tahrimesi (girişi)  tekbirdir; tahlili ve  çıkışı ise selam vermektir.”[1] آ

Namazın öncesinde yapılması gereken şartlarından, hades’ten taharet, necasetten taharet dediğimiz temizlenme işlemleri tamamlandıktan; bedenin örtülmesi gereken yerleri örtüldükten; kıblenin yünü belirlenip namaz kılınacak mahallin temiz olduğu görüldükten ve kılınacak namazın vakti girmiş olduğu tesbiti yapıldıktan sonra  ayağa kalkılır ve namaza niyet edilir. Kılınacak namazı kalbten geçirilerek, örneğin ”Niyet ettin, Allah rızası için  bu günkü sabah namazının farzını veya sünnetini kılmaya” diyerek kalbinden  geçirmektir. Niyetle birlikte, ayakta “ Allahu Ekber” deyip tekbir alınır. Bu tekbir iftitah tekbiridir ve namazın birinci rüknüdür.

İftitah tekbirine  tekbirat’ül-ihrâm da denir. Namaza başlangıcı belirttiği için iftitah tekbiri; namazda, namaz dışı fiillerin yapılmasını haram hale getirdiği için de İhram tekbiri adı verilmiştir.

İftitah tekbiri namazın geçerli olması için gerekli temel bir rükündür.  Abdestli ve yüzü kıble  istikametine dönük durularak  ve kalben namaza niyet edip, iki elini omuzları hizasına, ve her iki elin baş parmakları kulak yumuşağına değecek vaziyette “Allâhu Ekber”  eda edilir. Bundan sora namaza başlangıç duasını okumak sünnettir.  Erkekler tekbir ile birlikte  avuç içleri açık ve kıbleye dönük olarak  her iki elin baş parmakları kulak yumuşağına değecek vaziyette yukarı kaldırılarak “Allahu Ekber” derler ve hanefiler sağ el sol elin bileğini kavrayacak şekilde tutarak  göbeğin hemen altına bağlarlar. Tekbir esnasında ellerin kulak yumuşağına  değecek şekilde kaldırılması erkekler için sünnettir. Kadınlar ise iftitah tekbirini alırken ellerinin avuç içleri açık ve kıbleye dönük olarak, parmak uçları omuzları ile aynı hizada olacak şekilde göğüsleri üzerine kaldırırlar ve ellerini göğüslerinin  ortasına gelecek şekilde  sağ ellerini sol ellerinin üzerine koyarlar.

İftitah tekbiri ile birlikte namazın birinci rüknü tamamlanmış olup ikinci rüknü olan kıyam da başlanmış olur. Kur’an-ı Kerimde Yüce Rabbimiz “وقوموا لله قانتين”  “Ve (siz  ey müslümanlar! Namaz kılacağınız vakit) Allah için ayağa kalkıp namazınızı tam bir teslimiyet, itaat ve haşyetle ayakta eda ediniz!”[2]

İftitah tekbirinin namazın dışında  olduğunu söyleyenler olmakla birlikte genel kabule göre namazın içinde olduğunu söylemek daha doğrudur. Aslında çok şey değişmez sadece adı değişmiş olur. Dışında olursa namazın şartı olur, içinde olursa namazın rüknü olur; fakat her halükarda namazın farzıdır. Bazı fakihler de iftitah tekbirini evin kapısına benzetirler. Kapının dış yüzü sokakta, iç yüzü evin içinde kalır. İftitah tekbiri de böyledir. Bir yönden namazın  içindedir, diğer yönden de namazın dışındadır.

03.07.26

Hasan Ersöz

[1] – el- Lübab fi Şerh’il-Kitab c,1 s.65

[2] Bakara suresi, ayet:238